Dimitrije Nikolić – Kada kritika postane greh

Slučaj Vukašina Milićevića i Blagoja Pantelića ovih dana postao je simbol šireg društvenog problema u kome se granice između crkvenih autoriteta, javnog mišljenja i politike ozbiljno zamagljuju.U avgustu 2025. godine zbog javnog kritikovanja delovanja vrha Srpske pravoslavne crkve i njene veze sa političkom vlašću, pozvani su pred Crkveni sud Arhiepiskopije beogradsko-karlovačke, bez jasnog i javno saopštenog razloga zašto se taj postupak pokreće i šta tačno predstavljaju “prekršaji” zbog kojih se pokreće najstroža mera.

Ovih dana smo mogli čuti da je Crkveni sud krajem januara ove godine doneo konačnu odluku o trajnom isključenju Milićevića i Pantelića iz crkvene zajednice Srpske pravoslavne crkve. Kod Milićevića je uz to doneta i odluka da mu se oduzme sveštenički čin.

Ova odluka znači da im se ukida članstvo u Crkvi i zajedničkim crkvenim obredima, a između ostalog, njihovoj porodici neće biti omogućeno da se njima dvojici odsluži opelo kad preminu, jer se isključenje iz crkvene zajednice smatra punim prekidom zajedništva.

Iz njihovog slučaja vidimo da je ovo ogledalo jednog šireg problema u kojem se brišu granice između crkvene hijerarhije i političke moći, a kritičko mišljenje postaje razlog za sankciju.

Kao nekadašnji student teologije, naučio sam da vera nije slepa poslušnost autoritetu, već neprestano traganje za istinom. Crkva nije samo hijerarhija i institucija, ona je zajednica ljudi, sazdana od vere, ali i od slobode. Kada se kritičko mišljenje kažnjava, a pitanja proglašavaju buntom, tada problem nije u onome ko pita, već u sistemu koji ne želi odgovor.Solidarnost u ovom slučaju nije politički gest, već moralni minimum.

Iz perspektive ove situacije, borba za sekularnu državu nije borba protiv vere. Naprotiv. Sekularna država štiti i društvo i Crkvu: društvo od nametanja jednog pogleda na svet, a Crkvu od toga da postane produžena ruka vlasti. Ona omogućava da vera ostane slobodna, a ne instrumentalizovana.

Kao član Pokreta slobodnih građana, smatram da je dosledno insistiranje na sekularnosti jedan od temelja zdrave demokratije. To nije ideološka tvrdoglavost, već nužan uslov slobode – slobode mišljenja, govora, vere i nevere. Bez te granice, i politika i religija bivaju zloupotrebljene.

Dimitrije Nikolić, poverenik Pokreta slobodnih građana za Sremsku Mitrovicu