Autorski tekst Radomira Đunića, člana Predsedništva Pokreta slobodnih građana i predsednika Odbora za pravosuđe.

 

„…Svaki je čovjekimaonik t.j. u granicama zakonskim svak je potpuno vlastan imati svoju sopstvenu imovinu: teći je, uživati i njome raspolagati po volji. Nikome se imaoništvo u opšte zakratiti ne može…“ (član 10.)

„…Osim rođenih ljudi, t.j. ličnih imaonika, imaonici mogu još biti: i Kuća, i opština, i crkva, i država, i zaklada…“ (član 14.)

 

I posle 130 godina od kada je obznanjen Opšti imovinski zakonik za Knjaževinu Crnu Goru, ispisan rečnikom naroda i perom i umom Dubrovčanina Bogišića, po nalogu ruskog cara a za, verovatno dnevnopolitičke potrebe kralja Nikole, svakom juristi od uzrasta studenta prve godine prava do iskusnog pravnika praktičara izazove divljenje i potvrđuje neprolaznost dva i po milenijuma starih instituta građanskog prava, koje ovaj Zakonik postavlja u temelje crnogorske pravne nauke, a zajedno sa Srbijanskim građanskim zakonikom i u temelje građanskog prava svih naroda na teritorije bivše Jugoslavije.

Ništa se nije promenilo ni nakon što je obnovljena država Crna Gora 2009. godine, na teritoriji cele bivše Jugoslavije primenjivani Zakon o opštim imovinsko-pravnim odnosima, delimično osavremenila pojmovima 21. veka, zadržala mu ime i zadržala sve one institute unete u Zakonik iz 1888. godine.

Imaonike i vlasnike, poznaju i štite i crnogorski ustav i pozitivno zakonodavstvo.

Zakon o slobodi vjeroispovjesti usvojen na sednici Skupštine Crne Gore sadrži odredbe koje su protivne Ustavu i pozitivnom zakonodavstvu Crne Gore i pravnim dostignućima moderne pravne nauke i temeljima zapadnoevropske civilizacije o zaštiti svojine.

Neredi koji traju danima, užasni sukobi između demonstranata koji se protive usvajanju i budućoj primeni ovog Zakona i policije, realna i užasna opasnost od eskalacije sukoba, delom mogu biti isprovocirani inostranim elementom, ali osnovni uzrok je rigidno kršenje svega napred navedenog od strane crnogorskog režima koji je sa svojim  pandanom u Srbiji, kao u izreci – jedna familija.

Dakle, zakonski tekst sročen za potrebe slobode veroispovesti u Crnoj Gori, kao da je pisan za potrebe stanovništva neke imaginarne države u kojoj nikada pre, u bilo kakvom obliku i obimu niti je postojala bilo koja veroispovest, ni crkva, ni vernici, apsolutni ateizam. Jer, kada nema konstatacije zatečenog stanja, znači da nikakvog stanja nema, od tog zakona počinje sve.

I, nasuprot, laiciziranom, opšteobznanjenom shvatanju da se tim Zakonom „…otima imovina Srpske Pravoslavne crkve…“, pa se „…Milu ne daju svetinje…“, prenebregava se celo poglavlje u zakonu kojim se uređuje osnivanje i registracija verskih zajednica u Crnoj Gori. Tim odredbama, u težak i uzajamno, kao i prema očigledno favorizovanoj državnoj crkvi i religiji u nastajanju, neravnopravan položaj dovode se sve postojeće konfesije u Crnoj Gori.

U članu 14. stav 1. Zakona određeno je: „Vjerska zajednica, odnosno organizacioni dio vjerske zajednice čije je sjedište u inostranstvu (u daljem tekstu: vjerska zajednica) stiču svojstvo pravnog lica upisom u registar vjerskih zajednica koji vodi Ministarstvo.“

U članu 16. stav 1. Zakona određeno je: „Prijavu za registraciju vjerske zajednice, Ministarstvu podnosi lice ovlašćeno za zastupanje vjerske zajednice…“, a u stav 2.: „…Prijava iz st.1.ovog člana sadrži: 1) naziv vjerske zajednice koji se mora razlikovati od naziva drugih vjerskih zajednica i ne smije sadržati službeni naziv druge države i njena obilježja…“.

Dakle, kako nijedna od tri značajne veroispovesti (pravoslavna, rimokatolička i muslimanska) nije domicilna na teritoriji Crne Gore, odnosno sve su deo verskih zajednica čije je sedište u inostranstvu, sve su dovedene u inferioran položaj u odnosu na Crnogorsku pravoslavnu crkvu koja, de facto, a sada i de iure, jeste državni projekat vladajuće političke strukture u Crnoj Gori, koja je već „osnovana“ i čije je „sjedište na teritoriji Crne Gore“, što znači da sve tri veroispovesti moraju podnositi prijavu za registraciju svoje verske zajednice resornom Ministarstvu, iako postoje i činodejstvuju vekovima, za razliku od Crnogorske pravoslavne crkve, koja se pominje kao osnovana od 2006. godine.

Pri tome ukazujemo na inverzno, netačno i falsifikovano viđenje jednog istorijskog dokumenta koji je, po tvrdnjama, pretežno crnogorskoj vlasti bliskih istoričara, te nekih intelektualaca iz regiona koji su i potpisali Apel za osudu destabilizacije Crne Gore od strane Srbije, nužno poništiti, a koji je, navodno, „ukinuo“ Crnogorsku pravoslavnu crkvu, pa je ona legitimno obnovljena i njenim postojanjem se „zaokružuje državno-pravni okvir (!!!) Crne Gore…“.

Osim, što je u modernom svetu, najblaže rečeno, nenormalno, da sekularna država zaokružuje svoj „državno-pravni okvir“ postojanjem crkve koja se zove isto kao i država, sve ostalo što je navedeno u vezi Dekreta kralja Aleksandra Karađorđevića od 17. juna 1920.god. o „Ujedinjenju svih pravoslavnih crkvenih oblasti u Kraljevstvu SHS“ demantuje upravo sadržaj tih proskribovanih dokumenata.

Dakle, u tekstu kraljevskog dekreta ne pominje se ukidanje bilo koje crkve, pa ni Crnogorske pravoslavne crkve, već se proglašava, na osnovu „…saslušanja Ministarskog Saveta i saglasno sa odlukom zbora svih srpskih pravoslavnih arhijereja iz Kraljevstva…“ ujedinjenje svih pravoslavnih crkvenih oblasti, među kojima se, među ostalima, navode i dve episkopije koje geografski zahvataju i Crnu Goru – Arhiepiskopija Karlovačka i Mitropolija srpska sa dalmatinskim episkopijama dalmatinsko-istrijskom i bokokotorskom, te Arhiepiskopija Cetinjska i Mitropolija Crne Gore, Brda i Primorja. Sve mitropolije i arhiepiskopije zadržale su pravni subjektivitet kao i pre ujedinjenja. Na teritoriji Crne Gore…, do sada. Ubuduće, obe moraju biti, iznova, registrovane, ako im to odobri resorno Ministarstvo Vlade Crne Gore, a shodno član 16. stav 2. tačka 1. Zakona, to im neće biti omogućeno jer, uz naziv mitropolije, odnosno arhiepiskopije sadrže i dodatak „Srpske pravoslavne crkve“, što će biti tumačeno kao službeni naziv druge države.

Takođe, dalekosežne posledice, ima i odredba član 17. Zakona da „…Organizacioni dio vjerske zajednice koji djeluje u Crnoj Gori, a čije je sjedište u inostranstvu koji do sada nije bio prijavljen kod nadležnog organa u Crnoj Gori, uz prijavu iz člana 16 ovog zakona, prilaže i odluku nadležnog organa te vjerske zajednice za upis u Registar…“.

U praksi, to znači da bi Sveti Arhijerejski Sinod Srpske pravoslavne crkve bio prinuđen da ponovo osnuje mitropoliju, koja je najstarija u Srpskoj pravoslavnoj crkvi i postoji od 1219. godine kako bi resorno Ministarstvo Vlade Crne Gore ocenilo da je „podobna“ za upis… Ali, osim što je apsurdno, to ima i posledice imovinske prirode, koje su protivne odredbama svih ikada primenjivanih zakonskih odredaba o sticaju svojine i pravima vlasnika na teritoriji Crne Gore, od Bogišića i Kralja Nikole, preko kralja Aleksandra i Brozovog komunizma do Đukanovićevog režima.

Dakle, kako bi ta „novoosnovna“ crkvena teritorijalna nadležnost, odnosno verska zajednica, bila „nova“, onda sva nepokretna i pokretna imovina koju poseduje, kao vlasnik, počev od 1219. god., postala bi državna svojina, jer, shodno član 52. Zakona: „Vjerski objekti i zemljište koje koriste vjerske zajednice na teritoriji Crne Gore, a za koje se utvrdi da su izgrađeni, odnosno pribavljeni iz javnih prihoda države ili su bili u državnoj svojini do 1. decembra 1918. godine, kao kulturna baština Crne Gore, državna su svojina…“, kao što su i „…Vjerski objekti za koje se utvrdi da su izgrađeni zajedničkim ulaganjima građana do 1. decembra 1918. godine…državna svojina…“, a što će, na osnovu član 53. Zakona, u roku od godinu dana od stupanja na snagu Zakona, sprovesti organ uprave nadležan za poslove imovine koji će da „utvrdi vjerske objekte i zemljište koji su…državna svojina, izvrši njihov upis i podnese zahtev za upis prava državne svojine u katastar…“.

Kombinatorika procesnih odredbi i instituta materijalnog prava, kako je napred opisano, dovodi do sledećih zaključaka:

  • Mitropolija Crnogorsko-primorska koja bi bila ponovo osnovana, ne može da bude pravni sledbenik postojeće Mitropolije, jer je deo verske zajednice čije je sedište van teritorije Crne Gore, pa se osniva i upisuje ponovo,
  • novoosnovana Mitropolija Crnogorsko-primorska ne može da sadrži dodatak „Srpske pravoslavne crkve“ u bilo kom obliku, jer sadrži ime druge države,
  • sve nepokretne i pokretne stvari koje su, u vreme donošenja Zakona, svojina postojeće Mitropolije, ne bi, sukcesijom, niti na bilo koji drugi način, postale svojina nove Mitropolije, jer ista bi bila novoosnovana, ne bi derivirala iz postojeće,
  • što znači da bi iste nepokretne i pokretne stvari postale državna svojina bez ikakve procene „organa uprave nadležnog za poslove imovine“ jer bi bile tretirane kao resnullius – ničija stvar, odbačena svojina, stvar bez vlasnika,
  • te se time gasi čak i teoretska mogućnost, da, u slučaju da je drugačija zakonska norma o novom upisu, te da novoosnovana Mitropolija ima pravo sukcesije, ista Mitropolija, kako niko u Crnoj Gori ne može dokazati kako su, od čijih sredstava i čijim ulaganjima i u kom udelu, izgrađeni svi verski objekti ove Mitropolije i pribavljena pokretna imovina, ne bi mogla postati vlasnik istih nepokretnih i pokretnih stvari, čak ni primenom instituta održaja iako bi imala kvalitetnu državinu po pomenutom crnogorskom Zakonu o osnovnim svojinsko pravnim odnosima.

U pravnom smislu, Zakon o slobodi vjeroispovjesti u Crnoj Gori, rigidnija je pravna podloga za oduzimanje prava svojine nad nepokretnom i pokretnom imovinom svim postojećim verskim zajednicama čije je sedište van Crne Gore, nego što je to bio Osnovni zakon o eksproprijaciji iz 1947. godine i predstavlja pravnog sledbenika Zakona o konfiskaciji imovine i izvršenju konfiskacije (Sl.list FNRJ br.61/46).

Jer, u čemu je razlika između član 1. tog zakona iz Brozovog perioda: „stav 1.: Konfiskacija imovine u smislu ovog zakona jeste prinudno oduzimanje bez naknade u korist države celokupne imovine…; stav 3. :Konfiskaciju imovine mogu izreći samo državni organi koji su za to zakonom ovlašćeni i samo u slučajevima koji su predviđeni zakonom…“, sa jedne strane, i članovi 52. i 53. Zakona o slobodi vjeroispovjesti i citiranim odredbama o državnom organu koji utvrđuje „vjerske objekte i zemljište koji su…državna svojina…“ i koji izvršava „…njihov upis prava državne svojine u katastar…“.

Neprirodno je i protivno dostignućima legislativnog razvoja u ovom vremenu da u jednoj, navodno sekularnoj državi, postoji državna svojina nad verskim objektima i imovinom verskih zajednica, koju ta država koja propagira slobodu veroispovesti, izvesno je, dodeljuje u svojinu ili u državinu (pravom korišćenja) bilo kojoj verskoj zajednici.

Od toga, daleko je manje prihvatljivo u modernoj evropskoj civilizaciji zapadnog tipa, bilo kome, pa i crkvenim zajednicama ugrožavati pravo svojine, jer je svojina temelj svega.

S toga, predlaganje donošenja ovog zakonskog akta i čin donošenja istog, ma koliko posledice izražene u konstatnim neredima u celoj Crnoj Gori bile instrumentalizovane od bilo kog inostranog elementa, su pravi inicijatori redosleda svih nemilih događaja, jer isti zakon niti je predložen niti je donet od bilo koga van Crne Gore, a postojeći režim u Crnoj Gori je, sigurno je, bio svestan i značenja odredaba Zakona i tradicionalnih odnosa u svojoj državi, te je naknadno pozivanje na strane faktore nestabilnosti, identično sa svim sličnim kuknjavama svakog nedemokratskog režima u regionu, ne oslobađa ga ni odgovornosti za ono što je bilo, ni za ono što može uslediti, što svi spominju a niko ne predlaže način za izlazak iz tunela nasilja i uzavrelih strasti.

Skupština Crne Gore, kao zakonodavni organ jedne suverene države, jedina je vlasna da postojeća zakonska rešenja koja teško pogađaju svojinska ovlašćenja svih postojećih verskih zajednica u Crnoj Gori koje nemaju sedište u Crnoj Gori, znači pravoslavnu, rimokatoličku i muslimansku versku zajednicu, a zbog veličine poseda posebno pravoslavnu, menja, prilagođava, određene odredbe stavi van snage, čak ukine zakon. Zakon koji je protivan temelju crnogorske pravne baštine, veličanstvenom Bogišićevom Zakoniku sa početka ovog teksta, iz 1888. godine, ali i Zakon koji je protivan utemeljenim pravnim i civilizacijskim dostignućima savremene Evrope, u pogledu zaštite svojinskih ovlašćenja postojećih vlasnika.

Van svega rečenog, ostaje nada u razum svih suprostavljenih u Crnoj Gori u ovom vremenu, a zbog ovog Zakona, i naš apel za smirivanje strasti, za pobedu svesti o odgovornosti prema svojoj zemlji, svojoj deci, svojoj evropskoj budućnosti, u odnosu na srednjevekovne pozive sa obe strane o činjenici šta je starije, šta je bilo pre 1918. godine,  šta je okupacija, šta je oslobođenje, šta je oteto, šta je čije i pokliče o „odbrani“ i „zauzeću“…, jer, svi smo, pa i svi odgovorni činioci u Crnoj Gori, dužnici budućnosti pokolenjima koja dolaze. Na nama, koji nismo u Crnoj Gori, je da, shodno mogućnosti svog delovanja, utičemo na smirivanje strasti, sve ostalo je u okvirima Ustava i zakonodavstva Crne Gore i političkih činilaca u toj zemlji.